Tan Osan Domin Mak Kuda iha Mikrolet Buras ba Namalaek iha Tribunal

Tempo Semanal- dili, 15/12/2012

ARGUIDU - N, ne’ebe durante ne’e, sempre hadomi malu entre sira. Maibe, ho montante  osan U$ 240.00  mak arguidu N rai la foo hikas wainhira vitima Eulalia husu atu arguidu entrega hikas fali ba vitima ho razaun selu nia eskola.

Arguido N, nu'udar doben husi vitima Eulalia ne`ebe mak hetan baku husi arguido. Tan ne'e kazu refere lori ona ba meja juis sira nia atu tesi no arguidu N tenke hatan iha tribunal foin la-lais ne`e. 

Prolema ne'e mosu tan osan U$  240.00 ne`ebe mak rai husi Arguido no ikus mai Vitima husu atu selu eskola maibe arguido lakohi fo`o ne'e duni arguido nervosu hodi baku no tebe Vitma Eulalia ne`ebe mak hetan ona labarik fulan ida iha isin. hodi nune'e  iha loron 11/1/2012 vitima hatama kedas keisa ba Polisia Bekora no kasu ne`e tama iha tribunal Distrital Dili ho numeru prosesu 0261/2012 no hahu ona halo julgamnetu ba kasu ne`e.

Tuir arguido N,  iha ninia deklarasaun duratne prosesu julgamentu nia hateten ba juis kolektiva katak, "iha momentu ne`eba ami nai rua koinese malu liu husi telefoni no hau mos seidauk hatene nia no iha tempo ne`eba ami nai rua prometa ba malu, atu hasoru malu iha Kampus UNITAL nia oin no iha dadersan ami nai rua konsege hasoru malu duni."

Nia haktuir liu tan, "iha loroni 4/02/2012 hau baku nia tanba iha momentu ne`eba hau ba sosa pulsa iha kios nia hare hau hodi hakat mai les hau nia faru no rasta no tempo ne`eba kedas ami dada malu to`o iha polisia estasaun bekora nian."

Tuir Vitima Eulalia hato`o ba tribunal katak arguido ne`e nia koinese duni. "Nia hanesan hau nia laen, ami nain rua koinese malu fou-foun iha mikrolet laran diresaun Becora," dehan eulalia. 

Nia hahu hala'o domin no arguido ne`e rasik ba to`o nia uma hanesan fen laen.

 “Iha loron 11/01/2012,hau ba foti hau nia osan iha banko B N U ho montante $ 240.00 hodi nune'e iha loron ne`e kedas nia tuir hau atu belanja iha Kampo alor no iha ne`eba nia obriga hau foo osan ba nia mak atu rai iha nia rekening fali maibe hau la fo`o maibe nia kontinua obriga hau hodi fo ba nia U$ 240.00,” nia konta tuir.

Nia hateten liu tan katak, “ikus mai hau husu hau nia osan atu hodi selu eskola maibe nia lakohi atu fo`o ba hau no iha loron 11/1/2012 mosu prolema nia baku tebe hau nia kabun dala rua, hau sente todan ona tanba labarik iha hau nia kabun fulan ida ne'e duni momentu ne`eba kedas ami nai rua dada malu ba too iha kantor polisia estasaun bekora nian."
 Domin ne'ebe kuda husi mobile no iha Mikrilete nia laran ne'e ikus mai tenke hatan iha tribunal Distrital dili hodi rona deklarasaun husi Arguido no Vitima maibe iha prosesu julgamentu ne`e seidauk hetan resultado tanba sei adia fali.”

Rehabilitasaun Sintina Iha Gabinete PM Deskonfia Hasai Osan Boot

Tempo Semanal - Dili, 14/12/2012

ORSAMENTU- ne’ebe hasai husi governu atu hala’o rehabilitasaun ba sintina   iha edifisiu palasiu governu gabinete Primeiru  Ministru (PM ) deskonfia iha manipulasaun ba projetu refere Tribunal Distrital  Dili (TDD) bolu testamunha nain tolu hodi hato’o sira nia deklarasaun iha TDD.

Tuir sasin Jose de Carvalho hatoo deklarasaun ba iha tribunal katak, tempu ne’eba nia hanesan funsionariu publiku  iha gabinete PM hahu husi 2008 – 2011servisu hanesan asesor ba tekniku komunikasaun sosial rona informsaun husi Xisto kona ba kaza de banho no orador ne’ebe hala’o rehabilitasaun iha palasiu governu.

“Hau hare duni sasan ou material ne’ebe mai tau iha ne’eba atu halo kaza de banho boot rua ho kiik rua no orador” deklara Jose iha tribunal.

Eis Asesor PM hateten, tuir informasaun ne’ebe nia rona katak,  orsamentu ne’ebe hasai husi governu ba projetu ho motante osan 19 mil ital. Maibe, iha palasiu governu sedauk hare ke posu foun  iha ne’eba,  mais hadia deit posu tuan sira uluk nian. “Kona ba orsamentu, hau so hatene 3 mil. Mais atu liu husi 3 mil ne’e hau la hatene.  Maibe Adriano mak hatene” dehan Jose.  

Deklaraun ne’ebe hato husi testamunha Jose ba iha TDD  deferensia ho deklasaun ne’ebe Jose hato iha KAK. Ne’e duni, husi parte defeza husu ba tribunal no MP  atu bele hola medidas kona ba deklarasaun rua ne’ebe kontrariu iha KAK ho tribunal la hanesan.

Tanba Jose fo ninia deklasaun ba KAK katak, la iha BOQ ho dezenho iha tribunal deklara nia (Jose) la hatene.  Jose deklara katak, deklarasaun ne’ebe nia fo ba iha KAK la loos. Maibe ,  deklasaun ne’ebe hatoo ba iha tribunal mak loos duni.

Nune’e mos Sasin Basilio Lopes deklara iha tribunal katak, dezde nia hahu servisu iha gabinete PM  fulan Outubru 2008  projetu ba kaza de banho ho orador komesa lao ona.

“Maibe, Xisto fo fali dokumentus  ba hau,  hafoin hau hatene no hau hare iha dokumentus laran  Adriano mak bolu kompania Serafits mai kaer projetu halao servisu kona ba orador no kaza de banho. Mais tuir hau nia hare la kee tok posu foun iha ne’eba, se mak dehan,  kee posu foun iha ne’eba entaun ne’e bosok”tenik Basilio iha tribunal.

Fati hanesan testamunha  Martinho Gonsalves nudar sekaun finansas   hateten, Kaza de banho ho orador ne’ebe mak iha palasiu governu,“hau foin mak tama servisu hamtuk duni ho Adriano.  Maibe kona ba prosesu ne’e,  hau la hatene ida. Tuir buat ne’ebe hau nia hare atu ke’e fali posu foun ruma iha ne’eba hau la hare ida” hakotu Martinho. (**)

Okupa Ema Nia Uma Antonio Hatan Iha Tribunal

Tempo Semanal - Dili, 05/12/2012

TRIBUNAL Distrital Dili hasai karta notifikasaun ba arguido Antonio atu hato’o deklarasaun iha Tribunal relasiona ona ho kazu okupa uma iha area Perunas Bairo-Pite.

Tuir kronolojia arguido Antonio ba okupa vitima Olga Martins nia uma iha Bairo-Pite bainhira mosu krize militar iha 2006. Tanba, iha momentu ne’ebá vitima Olga Martins husik ninia hela fatin durante tinan 3 hodi ba hela iha Sub-Distritu Vemasi, Distritu Baucau.

Hafoin akontesementu ne’e, vitima fila hikas mai atu hela iha ninia uma. Maibe, uma ne’e rasik arguido Antonio mak okupa ona no lakohi atu sai husi uma ne’e no husu ba Olga atu selu osan ba arguido. Tanba, dehan durante ne’e nia (red-Arguido) mak hein uma ne’e.

Maski nune’e, husi parte vitima lakohi atu fó osan. Tanba, tuir nia momentu ne’e la’os ninia hakarak mak sai husi uma. Maibe, tanba situasaun krize entaun vitima buka salva an no iha momentu ne’ebá mós husi vitima la fó orden atu haruka arguido hein uma.

Hanesan uma nain Olga deklara ba Tribunal Distrital Dili katak, nia koinese arguido Antonio hanesan visinu ne’ebé hela besik nia no momentu Olga sai husi uma Antonio mak okupa ninia uma. Maibe, Olga nunka hasai lia menon ruma ba arguido atu hela iha ninia uma.

Iha loron, (10/09/2009)  ha’u fila fali mai atu hela iha ha’u nia uma. Maibe, arguido lakohi atu sai husi ha’u nia uma no husu fali ninia kolen ba hau atu selu,loron ida nia husu U$ 5.00  durante tinan 3 mais ha’u lakohi atu selu. Tanba, iha momentu ne’e ha’u la haruka arguido atu hein ha’u nia uma” Esklarese Olga iha Tribunal.

Hafoin problema ne’e mosu, husi Olga hato’o kestaun ne’e ba Xefe Aldeia no Polisia hodi mai resolve no iha tempu ne’ebá kedas Olga hela fali iha ninia uma. Maibe, iha loron, 5/12/2009 arguido rasik ba fali iha vitima nia uma hodi husu osan ba vitima atu fó tan osan $.200.00. Maibe, Olga hatan nusa la ba husu iha sosial. Ne’e duni, sira lori malu mai iha tribunal.

Testamunha Gaspar da Silva Soares iha ninia deklarasaun ba Tribunal hateten, vitima Olga Martins hela duni iha Bairo-pite no uma ne’e nia rasik mak halo. “Nia husik uma ne’e iha momentu situasaun krize nia laran tanba atu salva an. Bainhira nia husk uma ne’e sr. Antonio mak ba okupa uma refere.

Maski rona ona deklarasaun husi parte vitima no testamunha. Maibe, Tribunal Distritu Dili deisde sei hadia kazu ne’e. Numeru prosesu ba kazu ne’e 479/2009/TDD.(**)

Vítima Sai Arguidu Iha Tribunál

Tempo semanal - Dili, 15/11/2012
José Antoninho Hetan Baku Iha Loron 22 fulan Janeiru 2011 Sai Hanesan Vítima. Maibé,  Deskonfia Uza Masa hodi Ataka No Estraga Sasan Sai fali Arguidu Hodi ba  Hato'o Ninia Deklarasaun iha Tribunál Distritál Dili (TDD)   

TUIR- arguidu José Antoninho Pereira  deklara  iha julgamentu ne'ebé hala'o iha Tribunál Distritál Dili  katak, dia 22 fulan Janeiru 2011 nia ho karreta liu husi aldeia Sama tama hodi laran suku Bairo -pite Joven lubuk ida ida hemu hela tua inklui mós Anastácio hakat mai haruka para karreta ne’e, hodi dehan, nusa mak o atu soke fali ha'u ne'e. ?  Ha'u responde, tansá ita boot hamriik fali iha estrada laran ne'e ?” konta tuir agruidu ba tribunál.

Arguidu hatutan, nia mós aranka kedas karreta liu metru ida ou rua sira tuda husi kotuk, nia tun hodi  husu ba sira, se mak tuda karreta ne’e ? Maibé, sira hataan mai nia katak, maun jagoan mai ita baku malu de'it, sei ko'alia hela hanesan ne’e. Yus mai baku uluk nia. Nia  mós sinte lad'iak  simu hasoru sira.

Hafoin Anastácio ho ninia kolega sira kaer nia  sira lori fatuk mak tuku iha nia ulun too raan sai , nia  mós sinte la di'ak halai ba karreta aranka liu kedas ba uma.

Nia too iha uma alin sira  hare   raan sai makas husu ba nia, nusa mak maun raan sai makas hanesan ne'e. ? “Ha'u konta tuir saida mak akontese ba alin. Maibé, alin hamriik  halai ba buka tuir kedas sira.  Ha'u mós sinte lad'iak tuir alin ho karreta hodi duni tuir nia.” Aguidu deklara ba Tribunál.

Bainhira alin too iha  fatin ne'ebé sira baku ne’e. Nia husu ba sira katak, se mak baku nia maun ne’e ? Sra Maria  nia la'en kaben hakat sai mai taa  kedas ba nia alin. “Ha'u mós too ba foti kedas alin tula ba karreta no lori liu ba Hospital Nasionál Gido Valadares (HNGV)” arguidu konta lia hira ne’e ba Tribunal ho triste.

Arguidu hatutan, kona ba sasan ne'ebé sira dehan, rahun no aat ne’e nia la hatene. Tanba nia lori alin ba tiha hospital.  Nia mós nunka konvida atu mai hamutuk ho nia ba ataka no nia nunka hanoin buat ida hanesan ne’e.

Tanba, nia nunka halo problema ho sira. Karik sira lanu mak mai 'palan' no baku tanba domina ho tua . Hafoin rona tiha deklarasaun husi arguidu tribunál Distritál dili  adia julgamentu ba loron 19/11/2012 ho númeru prosesu 120/2012/TDD (**)

LEGACY IRREGULARIDADE PDD LORI HIKAS EIS ADMINISTRADOR BA TRIBUNAL

Tribunal Distrital Dili tesi lia alegasaun KKN no
abuzu de poderes lubun ida ona.
Boot balun kotu  porvatoriu hatun ona
 sentenca tan ba komete krime ne'ebe tuir ulun boot sira
katak grave liu moras HIV Aids ne'e
maibe seidauk iha ida maka sulan iha Bekora. 

Tempo Semanal-Dili, 21/09/2012

Maske IV Governu ninia vida hakotu ona liu husi elisaun 07/07/2012 maibe malisan PDD (Pakote Dezenvolvilmentu Distrital/ Desentralizadu) sei afeta eis lider distrital balun. Tribunal Distrital Dili dala ida tan rasta hikas fali Arguido RBC ho ELFdC hodi hatan ba alegasaun ne’ebe hasoru sira kona ba prosesu distribuisaun PDD ne’ebe deskonfia hamosu iregularidade balun no falsifikasaun ba dokumentus ba distribuisaun tender ninian..

RBC nu’udar ulun bo’ot iha distritu capital nasaun ninian ne’e iha momentu ruma kotuk Tribunal distrital Disttrital ninia purvatoriu dere ona kastigu kadeia ho todan tinan tolu fulan neen ne’e nungka sente moris iha komarka ho juiz sira nia sentence refere maibe dala barak eis lider distritu Dili ne’e sei kastigu aan livre iha kareta laran, pasiar liu husi liuron Dili ninian. Ministeiru Publiku kondena arguido nain rua ne’e halo krime abuzu de poder hodi halo konkalikon ho komapnaia ida ho naran Inisial MC, Lda ne’ebe manan 100% projetu balun la liu husi tender.

Kazu ne’ebe registu iha Tribunal Dili ho numeru prosesu 668/2012/TDD iha ninia julgamentu hala’oa husi Juiz nain tolu hanesan Juiz Antonia Gomes, Juiz Antonio Goncalves no Juiz Antonio Gomes. Husi parte Ministeiru Publiku Prokurador Jose da Silva no Jose Aparicio mak sai hanesan defensor ba Arguido nain.

Iha okaziaun ne’e Tribunal foo tempu hodi rona uluk lia sasin husi testamunia husi Sub distritu Kristu Rei, Simplicio dos Santos. Iha tinan rua kotu Simplicio dos Santos hamutuk ho ninia belun sira husi sub distritu Nain Feto, sub distritu Vera Cruz, Atauro ho Metinaro hamutuk tama iha ekipa konjunta distrital hodi halo selesaun ba dokumentus atus ida resin ne’ebe compete ba PDD husi distritu Dili ninian.

“Ami grupu lima ne’e ida-idak tun ba verifika dokumentus husi kompania sira nia profile no valor projetu par abele hatene se maka merese atu mana. Maibe momentu ne’e Administrador Distritu Dili desizaun ona, dehan komapania MC, Lda mak manan. Maibe la liu husi hodi ami,” alega Simplicio dos santos.

Tuir sistema ne’ebe hatuur iha momentu ne’eba katak apaliasaun dokumentus no perfilu kompania sira nian halo husi EKD (Ekipa Konjunta Distrital) husi syb distritu iha Distritu Kapital Nasaun ninian maibe tuir testamunia ninia alegasaun katak desizaun foti fali husi Administrado Distrtu no sira rasik inocente.

Maibe hatan ba alegasaun ne’e defensor arguido nain rua ne’e ninia dehan ninia kliente so asina deit bazeia ba desizaun husi Ekipa Konjunta Distrital ninian. “projeitu ne’e ekipa konjunta Distrital mak foti desizaun. No asina, administrador mak asina. Ne’e los,” Pedro Aparacio fila lia kontra testamunia nia deklarasaun.

Defensor ne’e mos kontra akuzasaun husi Ministeiru publiku ne’e dehan ninia kliente sira halo krime tan ninia kliente la hetan osan ruma husi PDD. Tuir Aparico katak kazu ne’e mal administrasaun ka problema tekniku ninian.