Atu Subar Bosok No Defende Aan PSD Tula Todan Ba SEKM ho Media

Tuir komunikadu ba emprensa ne’ebe dirije ba emprensa tomak, Konsellu Ministru esplika katak, “iha loron 14 fulan Abríl, tinan 2010, hala’o iha Palásiu Governu, iha Díli, hahuu ho esklaresimentu kona-ba

situasaun Ministru Negósiu Estranjeiru nian, iha órgaun komunikasaun sosiál sira nia oin. Kazu ameasa Rezignasaun SMS ninia gravidade maka’as tebes maka PM Xanana ho laran luak loke odamatan KM ba komunikasaun social. “Tanba mensajen liu husi telemóvel ne’ebé Ministru Negósiu Estranjeiru haruka ba Sr. Primeiru-Ministru, liu husi Gabineti. Primeiru Ministru konsidera katak liafuan hirak hato’o hosi Zacarias da Costa durante prosesu ida ne’e “labele admite, labele tolera, halo afirmasaun ida ho intimidasaun no ladún iha valór”. Primeiru-Ministru dirije ba Ministru Negósius Estranjeirus katak “...ita boot halo sala tanba desizaun Primeiru-

Ministru nian atu bolu embaixadór sira!”. Ikus liu, Zacarias da Costa husu deskulpa ba Konsellu Ministru,” deklara iha komunikadu ba emprensa husi palaciu do Governu.

Deputadu Riak Leman dehan ba jornalista sira iha Uma fukun Parlamentu Nasional katak sira nia partidu mak husu duni ba Dr. Zacarias atu ba haraik aan ba PM. “Ami mak husu duni ba Dr. Zacarias atu ba husu deskulba ba maun boot Xanana,” dehan Riak Leman. Tuir observasaun Dr. Cristopher Samson katak ne’e hatudu arofansia MNE ninian hasoru ninia Primeiru Ministru. “Kuandu deputadu Riak dehan sira mak husu Dr. Zacarias ba husu deskulba ba PM entaun ne’e hatudu nia la husu deskulba ho laran tan ba ema seluk mak obriga nia. Nune’e sei iha problema nafatin iha futuru tan ba arogonsia Dr. Zacarias ninian ne’e,” dehan Diretor Labeh.

Iha Transmisaun direita debate iha TVTL ne’ebe marka de’it prezensa husi Sekretariu do Estadu Konsellu de Ministru Agio Pereira, Hermenegildo Lopes Kupa no deputadu Rui Meneses ne’e la konsege la’o ho didiak tan ba tuir produtor programa TVTL ninian hateten katak sira konvida ona Dr. Zacarias maibe delega fail ba vice PM Mario Carrascalao. “Foun-foun ami husu ba Ministru Zacarias maka atu mai maibe ninia parte dehan Vice PM Carrascalao mak sei reprezenta nia. Entaun ami dehan ba Vice PM katak programa ne’e sei halo gravasaun maibe Vice PM ezije atu halo transmisaun direitu. Entaun ami nia ema balun ne’ebe la’o hela ho Prezidente ami tenke esforsu para mai fail atu atende programa ne’e no ultimo liu ami konfirma hikas ba vice PM ninia gabinete hodi dehan loos ona. Ninia sekretariu husu se se maka sei marka prezensa iha debate ne’e I ami dehan katak Sr. Vice PM, Sr. Kupa no Sr. Sekretariu Estadu Konsellu de Ministru. Entaun ninia sekretariu dehan hein lai nia sei hatoo hikas ba Vice Pm. Liu tiha minutu balun ha’u simu fail telephone dehan Vice PM sei la partisipa,” esplika Nelio Isac. Tuir Hermenegildo Kupa ninia hanoin katak Vice PM most auk atu hetan moe kuandu lia loos ne’e fakar sai ba publiku.

Ho debate televizaun ne’e loke hikas kanek rezignasaun SMS no Partidu Sosial Demokratiku dala ida tan liu husi ninia deputadu sira iha plenaria parlamentu nasional ataka Sekretariu do Estadu Konsellu de Ministru Hemenegildo Pereira. I pior liu tan iha sira nia deklarasaun Politika ne’e mos deputadu Agusto Tara dehan Media sai manipulador tan halo kovertura ba ameasa rezignasaun SMS Dr. Zacarias ninian. Deklarasaun ida ne’e halo deputadu lubun bo’ot ida husi Fretilin hanesan Jose Texeira, Aniceto Guterres, no seluk tan ataka hikas PSD. Nune’e mos deputadu husi PD no CNRT fila kontra bankada PSD. Maibe antes ida ne’e Vice PM Mario Carrascalao mos la aceita ho lala’ok PM ninian hodi loke odamatan KM ba Media no maiske media rasik testamunia Dr. Zacarias rekuinese nia sala maibe Ir. Mario dehan la’e. Ida ne’e hatudu sei iha pluralismu iha governasaun AMP ninia laran. Hatene didiak liu tan mai ita tuir hamutuk intervista exkluxivu Tempo Semanal (TS) via Telemovel ho Vice Primeiru Ministru Mario Viegas Carrascalao (MC) iha sexta feira semana kotuk hanesan tuir mai ne’e:



TS: Oin sa Sr. Vice Primeiru Ministru ninia hanoin kona ba atetude Prezidente PSD ne’ebe buka ameasa deit maibe la barani ho desizaun atu rezignaan hanesan iha ninia sms ba PM iha loron 28/03/2010? Oin sa ita boot nia hanoin kona ba drama konsellu de Ministru Loron 14/04/2010?

MC: Ha’u hanoin imprensa sr. agio mak kontrola. Ne’e duni sira ba iha ne’eba, Sr. Agio maka bolu sira ba ka. Too iha ne’eba, ha’u nia hanoin mak ne’e konsellu Ministru la’os lori fali imprensa ba. Konsellu Ministru ne’e iha ninia porta voz. Vorta Voz mak ba imprensa para ko’alia la’os lori fali ba iha sesaun ne’eba. I depois halo fali hanesan julgamentu publika. Tribunal ka plenariu ka sasan sira ne’e, ba ha’u la konkorda buat sira ne’e.

TS: Maiske nune’e pelumenus prova ona katak foun foun Dr. Zacarias nega maibe hodi seik nia rekunese haruka sms hodi ameasa rezigna husi kargu ministru Negosiu Estranjeiru. Oin sa Ir. Nia haree?

MC: Nia la’os dehan la haruka sms. SMS nia haruka duni. Nia hateten mos ba hau katak nia haruka duni mas husu atu konsidera. La’os be sms liu husi sra. Asesora ne’e hateten katak atu husu rezigna an. Nunka iha rezignasaun ida husu fali ba asesora ne’e. Depois asesora ne’e mos haruka fali be sms ida haruka hateten hakerek surat lalais hateten aturezigna an. Se maka haruka ne’e ka fo instrusaun ne’e? sr. Agio Pereira.

TS: Depois hatene lia loloos ne’e oin sa ita boot ninia pozisaun relasiona ba kazu Sr. Zacarias ninian?

MC: Sr. Zacarias ne’e prezidente Partidu. Hanesan Presidente Partidu nu entantu PSD ne’e hotu-hotu solidu I solidariu hotu ho prezidente. La iha ema ida ke diskorda. Talvez iha ema ida ka rua. Mas partidu hamriik metin, partidu hamriik metin. Partidu kada vez mais boot liu, iha Timor ne’e mak ema komesa tauk ne’e.

TS: Maibe impresaun husi publiku agora daudaun barak mak hatene katak Sr. Zacarias halo hela kebohongan Publiku no hatun dignidade no kredibilidade estadu ne’e ninian. Oin sa ita boot ninia hanoin?

MC. Se maka lori informasaun dehan Dr. Zacarias halo bosok publiku ne’e husi be, Sr. Jornalista sira ne’ebe ke sr. Agio lori ba iha konsellu Ministrus ne’e. Kuandu sira sai husi ne’eba hateten katak Dr. Zacarias husu tiha ona deskulpa no Dr. Zacarias konsidera sala. Ne’e..ne’e.. la loos. Dr. Zacarias deskreve situasaun real. Jornalista sira ne’eba hotu, hatene hotu. I depois kuandu sesaun taka tiha sira nia ema sei iha ne’eba nafatin. Ninia ema sira iha ne’eba nafatin depois lori lia fuan sira husi konsellu de ministru nee….Loloos ne’e labele hetan infiltrasaun sira hanesan ne’e.

TS: Entaun Dr. Zacarias lahusu deskulba ga Sr. Vice Primeiru Ministru?

MC: La’e…la’e…Dr. Zcarias la husu deskulba. Jornalista sira iha ne’eba rona. Jornalista sira hatudu took filmajen sira ne’ebe imi halo ne’e ba ha’u katak Dr. Zacarias iha ne’eba hamriik hhusu deskulba ka konsidera nia sala ga? Nia la konsidera nia sala. Nia deskrefe faktus mak ne’e de’it.



TS: Maibe iha ne’eba Sr. Primeiru Ministru ho liman karuk hatudu ba Dr. Zacarias depois Primeiru Ministru hateten ba Dr. Zacarias katak, “Ita boot sala, “ no Dr. Zacarias rasik doko nia ulun hatudu ninia aceitasaun?

MC: Aceitasaun ida ne’eba la’os julgamentu ida ka tribunal ida.

TS: Entaun oin sa ho Sr. Vice PM sai iha media estranjeiru ita boot lamenta ho Dr. Zacarias nia hahalok?

MC: La’os lamenta ka la lamenta. Maibe ha’u hakarak hateten ba ita boot katak perguntas ne’ebe Dr. Zacarias halo hodiseik(14/04) hanesan Ministru Negosiu Estranjeiru la hetan resposta. Ne’e maka ha’u bele hateten ba ita boot.

TS: Obrigado Sr. Vice.

MC: OK?

MNEC Informa Ona Nia Rezignasaun, Mais Ministru Nafatin

Kupa: “MNEC Public liar.”

“Sé konsellu Ministru deside buat ruma kona ba ha’u nia ministeiru, ha’u maka primeiru tenki hatene. La’os katak ha’u simu fali mensajen ida husi asesora Primeiru Ministru katak ha’u tenki rezigna an.”  

Iha loron Sabado mais ou menus tuku 22 minutu 30 kalan (27/03/2010) gabinete Primeiru Ministru Kay rala Xanana Gusmao simu SMS ho hakerek iha lian Portuges haruka tuir numeru Telemovel Official ne’ebe utilizadu husi MNEC DR. Zacarias Albano da Costa.  “Amanha mesmo quero falar com o Primeiro Ministro antes de Anunciar publicamente minha resignaçaõ,” dehan iha sms ne’ebe haruka liu husi numeru telemovel 7230016 mak DR. Zacarias uza. Karik urjente tebes mak MNEC haruka sms ba Primeiru Ministru RDTL iha kalan no fin de semana mak karik PM mos loron sei fera ulun hela mos ba promosaun PNTL sira nian. 

Iha loron 05/03/2010 sabado semana ida depois jornal ne’e publika iha ninia sitiu exkluzivamente no emprime iha jornal iha loron 05/04/2010. Publiku hakfodak no iha loron 06/04/2010 durante de ceremonia aniversariu ba dala sanolu Banku dezenvolvimentu Asia nian iha edifisiu MNEC praia dos kokeirus Dili, DR. Zacarias dehan, “ha’u mos uluk jornalista, hanesan imi. Mais jornalista tebes duni. I ha’u bele dehan ba imi ha’u la fiar buat hotu hotu jornais sira hakerek. Ha’u bele dehan ba imi lalika fiar buat hotu-hotu jornais sira hakerek. ” 

Iha parte seluk Presidenti partidu Milenium Demokratiku hateten katak nia la fiar, ninia belun Presidenti PSD, DR. Zacarias la barani atu lakon ninia kadeira mamar iha uma mutin boot tasi ibun praia dos kokerus nian. Kupa mos alega katak MNEC so bele haruka SMS ameasa PM de’it dehan atu rezigna maibe nia dehan MNEC la konsisten ho ninia lia menon. Tuir Kupa atetude MNEC nian ne’e la eduka povu. “Prosesu edukativu katak lideransa ida tenki konsistenti iha ninia lia fuan ho asaun,” dehan Hermengildo Lopes alias Kupa. “Ha’u hanoin MNEC halo ona “kebohongan publik” ka “Public lier” tan ba publiku hatene ona katak nia informa ona ninia rezignasaun maibe ohin nia tauk atu realiza ninia rezignasaun ne’e,” kupa alega. 

MNEC Zacarias iha 06/04 foo sala media ninia publikasaun maiske bainhira jornal Tempo Semanal atu publika ninia noticia sei halo konfirmasaun ho MNEC  via telemovel iha loron 03/04/2010 no DR. Zacarias la nega alegasaun ne’e. 

“Nein dismente i nein konfirma maibe bainhira ha’u fila iha dia 6, depois ko’alia ho Sr. pm depois sei ko’alia ba Jornalista sira.” Iha loron 12 antes, DR. Zacarias Albano Da Costa sente katak urjente tebes atu informa ba Gabinete PM maiske iha kalan oras 22 minutu 30 kona ba ninia rezignasaun maibe iha  07/04/2010 durante de konferencia parseiru dezenvolvimentu  iha ex- Merkadu Municipal Dili, ba jornalista sira MNEC la sita ona konteudu SMS katak sei ko’alia ba publiku kona ninia rezignasaun (Notisia TS loron 05/04/2010) mais foti fali kestaun kona ba fontes ne’ebe mak foo sai ninia sms. “ha’u hanesan ministru presiza ko’alia ho primeiru Ministru. Tuir mensajen ka tuir email ka tuir sa ida de’it. Agora ha’u lamente tebe-tebes katak iha gabinete PM nia laran, ema balun mak foo sai fali mensajen sira ne’e i mensajen hirak ne’e la esplika. Porque sé mensajen ida fo sai hanesan ne’e deit, la esplika naturalmente distorse buat bara-barak. Agora ha’u hanoin ida ne’e mos tenki punidu tuir diretu penal i iha estatu funsaun publiku mos tenki iha konfidensialidade ba komunikasoens, ba dokumentus no ba informasoens hotu-hotu iha laran. “Ha’u hanesan ministru ko’alia ho PM naturalmente ke ha’u la hein katak iha elementus iha Gabinete Primeiru Ministru rasik mak foo sai ba liur,” Lamenta Zacarias. “I dala ruma ha’u hakarak dehan ba imi katak ha’u seidauk ko’alia duni ho Primeiru Ministru ne’e duni mak ha’u labele ko’alia ho ita boot sira. Mais ha’u hakarak dehan de’it katak sé informasaun ruma, sé mensajen ruma mak ha’u haruka ba Primeiru Ministru foo sai ba liur primeiru, ne’e la loos. Segundo foo sai de’it mensajen sira ne’e, ema la kompriende. I ha’u labele esplika buat sira ne’e ba imi por que ha’u seidauk ko’alia ho Primeiru Ministru tan seidauk esplika ba PM. katak Ida ne’e mak akontese i ha’u nia hanoin nusa.” “I agora ha’u hakarak lamenta tebe-tebes katak, iha gabinete Primeiru Ministru i gabinete Sekretariu Estadu konsellu Ministru mak foo sai buat ida ne’e. Ida ne’e la loos. Por que ha’u iha direitu atu halo komunikasaun tuir ne’ebe ne’ebe de’it ho PM.” Nia realsa katak nia iha direitu atu ko’alia ho PM liu husi SMS, email no karta mais, “sé mak la iha direitu maka ema sira ne’ebe fo sai mensajen sira ke ha’u nia ba Primeiru Ministru sein husu esplikasaun ba ha’u i ba Sr. Primeiru Ministru rasik.” 

Bainhira husu kona ba kontiudu SMS ne’ebe hatudu hanesan ameasa atu rezigna an Ministru ne’e ho lalais kua hodi alega, “Naun, ha’u mak simu mensajen husi asesora Sr. Primeiru Ministru nian eehh dehan katak sr. Sekretariu Estadu Agio mak haruka, atu forsa ha’u atu rezigna an.” “Ha’u por prinsipiu la hatudu ha’u nia mensajen sira ne’e ba imi. Mais sé imi hakarak ha’u mak hatudu mensajen sira ne’e ba imi. Portantu ida ne’e maka loos.” Zacarias mos hateten nia leal ba Primeiru Ministru no governu no kestiona, “sé maka la leal ba Amp, hodi vota ho Fretilin iha parlamentu kontra votus amp nian? Ne’e PD maka halo duni. Foin dadauk ne’e ita hotu hatene votus ba Sr. Sebastiao Ximenes nian ba provedor Direitus Umanus Justisa nian, sé mak la leal no sé mak la leal?”
 
“Agora Sr. deputadu sira seluk hakarak distorse buat sira ne’e dehan ha’u mak la leal ba PM maibe ha’u sempre liakl iha situasaun sa ida de’it.” Bainhira husu kona ba karik nune’e entaun mosu dezentendimentu entre partidu sira iha AMP Zacarias dehan loos duni. “Ne’e imi rasik hatene, la iha disiplina iha parlamentu nia laran. Sé Sr. presidenti Parlamentu dehan ba nia deputadu sira pelumenus disiplina uitoan, vota tuir AMP nia instrusoens. Sin. Mais iha duni parlametu nia laran la iha disipilina. I agora dehan ha’u mak la leal ba Primeiru Ministru
ne’e ita hakarak bosok povu, “Zacarias deklara. Tuir reportajen Jornal Timor iha edisaunloron 07/04 Presidenti  PN, Fernando de Araujo Lasama apoiu PM hasai ministru ne’ebe la loyal.
 
Iha parte seluk husu Deputadu husi Bankada CNRT, Aderito Hugo da Costa reazen katak karik DR. Zacarias rezigna duni husi pozisaun sei la lori impaktu negativu ruma ba governasaun Xanana ninian tan ba tuir matematika kadeira CNRT iha 18, PD iha 8, ASDT iha 5, Undertim 2 no independenti ida nune’e lakon kadeira 6 sei la doko ai riin AMP. “Diak liu gentleman, lalika kucing-kucingan tan ba pozisaun ne’e hanesan pozisaun Ministru hanesan pozisaun politiku la’os hanesan pozisaun kareira,” dehan Hugu ho fiar an. 

Tuir realidade, iha AMP nia ukun, partidu ne’ebe iha liu benefisiu maka PSD, tan ba pozisaun importante hanesan Vice PM ida, Ministru Negosiu Estranjeiru no Cooperasaun, Ministru Dezenvolvimentu Ekonomia, Sekretariu Estadu ida ne’ebe rezigna ona no Vice Presidenti Parlamentu Nasional, PSD mak okupa.