Fretilin Ezije PGR Investiga Emilia no ONU Reve Figura Proeminente

Deputadu Francisco Miranda Branco,
Vice Xefe Bankada FRETILIN

Tempo Semanal - Dili, 18/12/2012

Bankada opozisaun FRETILIN iha ninia deklarasaun politika iha plenaria parlamentu nasional ezije ministeiru Publiku atu investiga, Ministra Financas Timor Leste, kona ba kazu ninia kaben hetan projeitu single source iha fornecimentu kama ba ministeiru Saude. Nune'e mos deklarasaun ne'ebe sani husi Deputadu Francisco M. Branco ne'e husu ONU atu reve fali desizaun ninia desizaun hodi foo figura proeminente ba Dra. Emilia Pires.

 “Atu fo’o ami nia apoiu no atu salvaguarda ba politika boa governasaun, ba transparensia no responsabilizasaun iha Timor Leste nebe’e PM KaY Rala Xanana Gusmao rasik deklara tiha ona iha Uma Fukun Povu nian, Parlamentu Nasional ida ne’e, mak Bancada Parlamentar FRETILIN hakarak husu ba Ministeru Publiku atu hahu investiga Ministra Finansas dra Emilia Pires, responsavel maximu ba gestaun finansas Estadu nebe’e tuir alegasaun aprova orsamentu adisional hodi fo’o projetu ba nia kaben hodi viola lei aprovisionamentu tanba konflitu interese,” Bankada Parlamentar fretilin dehan iha plenaria parlamentu ohin.

Fretilin foo razaun katak, "Kompania Mac’s Metalcraft nebe’e harii husi senhor Warren Macleod nebe’e sai hanesan director, hetan projetu ho montante adisional liu milaun 2 dolar amerika hodi halo kompras kama ba Hospital Sentral ho karakter urgensia maske tuir lolos laos razaun emergensia maibe’e despesas korentes."

"Relasiona ho politika single source mak iha loron 27 Novembru Jornal Tempu Semanal foti kestaun Ministra Financas Dra Emilia Pires nebe’e hetan alegasaun aprova orsamentu hodi fo’o projetu ba nia kaben rasik hodi hamosu konfliktu interese tanba viola Decretu lei Aprovisionamentu nebe’e la fo’o dalam. Nudar Ministra Finansas nebe’e iha responsabilidade bo’ot hodi halo gestaun ba finansas Estadu nian mak grave liu tan bainhira nia rasik fo’o projetu ba nia kaben hodi hamosu duvida bo’ot iha ita nia sociedade nia le’et konaba integridade autoridades sira nebe’e kaer finansas Estadu hanesan Ministra Finansas," 

 "Hare’e ba kronologia prosesu ne’e hahu halao iha fulan Fevereiru 2012 iha tempu neba’a karik membrus governu sira komesa ona sente a’an sei la tur tan iha kadeira, entaun sira hamosu projetu nebe’e tuir lolos laos projetus ho karakter urgensia hodi nakfila a’an sai projetu emergensia hodi nune’e bele iha oportunidade atu fo’o projetu ba malu hanesan kazu kompania Mac’s Metalcraft nebe’e hetan ajustamentu diretu ba sosa kama ba hospital."

Tuir Deklarasaun politika Fretilin nian iha uma fukun parlamentu nasional dehan, “Ministra Finansas Dra Emilia Pires sai hanesan figura politika importante nudar arkiteta ba politika gestaun finansas publikas mos hanesan figura nebe’e forte iha IV Governu no kontinua hetan fiar kaer finansas iha V Governu maibe’e hare’e ba nia politika gestaun finanseira gastus publikus durante ne’e hatudu politika esbanjamentu deit.”

la iha gestaun diak hodi halo kontensaun ba gastus osan Estadu nian, ita bele hare’e decisaun sira nebe’e hamosu politika single source barak tebes no decisaun harii Palacio Ministerial ba ministeriu finansas ho andar 11 ho kustu liu dolar milaun 11 no mos, decisaun hodi harii residensia ministru finansas nebe nia kustu bo’ot ho uma andar tolu ho kustu milaun 1,5 dolar amerika, ne’e hatudu mai ita politika gestaun finansas nebe’e dra Emilia Pires durante ne’e kaer hodi gasta osan povu la ho kontensaun no la tuir regras ho disiplina orsamental ida diak nune’e ita bele hare’e prioridadedes ba sector produtivu hanesan edukasaun, saude I agrikultura sai ‘anak tiri’ hetan orsamentu tun iha tinan tolu ikus ne’e hodi resulta eskola sira barak la iha kondisaun minima atu halao apredijajem diak, sempre iha keixa falta aimoruk no produtus reagentes ba laboratoriu iha hospital sira.

Francisco Branco haklaken, "Ironia liu mak Direktora Hospital Guido Valadares deskonese ekipamentus sira nebe’e fornese husi kompania Marc’s Metalcraft nebe’e oras ne’e sei rai metin hela iha armagem tanba tuir pedidu inisial husi hospital ho karakter urgensia atu sosa ekipamentu ba Unidade Hemodialise atu halo atendimentu ba pasiente fase ran nebe’e oras ne’e barak hein hetan atendimentu, hanesan ekipamentu hemodialiase unidade rua, kama unidade rua no material seluk relasiona ho servisu hemodialise maibe’e ikus mai nakfila a’an ba lista material nebe’e laos pedidu husi Hospital Sentral nian tuir nesesidade hospital ne’e rasik nebe’e fornese husi kompania Marc’s Metalcraft nebe’e nia director sr Warren Macleod Ministra Finansas Emilia Pires nia kaben."

"Situasaun ida nebe’e mosu husi decisaun ida ne’e viola ona prosedimentus no regras aprovisionamentu nebe’e estabele hanesan boas regras ba boa administrasaun gestaun finansas publika nebe’e Ministra Finansas durante ne’e kaer metin no hakilar iha Uma Fukun Povu nian no iha fatin seluk hodi apela ba partes hothotu atu halao tuir, maibe’e realidade hatudu nia rasik la kaer no la kumpri hodi halo tuir," Vice lider opozisaun iha Parlamentu Nasional deklara.

"Decisaun sira ne’e hamosu ona lakon konfiansa hosi parte sociedade timorense ba figura importante ida iha gabinete IV Governu no kontinua hetan konfiansa iha V Governu, dra Emilia Pires nudar Ministra Finansas nebe’e kaer responsabilidade bo’ot hodi halo gestaun ba osan Fundu Minarai nudar riku soin povu Maubere nian, figura nebe’e hetan mos konfiansa no fiar husi Secretariu Jeral Nasoesns Unidas hodi sai hanesan figura proeminente ida nebe’e nudar onra ba Timor Leste, maibe’e ho realidade hahalok sira hanesan ne’e ami mos iha duvida no kestiona konfiansa sira ne’e, tanba ne’e iha kontestu prinsipius sira nebe’e difini iha United Nations Covention Against Corruption UNCAC, ami kestionan konfiansa ba figura ida ne’e."   

Fretilin mos dehan katak, "Prova hatudu ona mai ita, nudar teste ba sistema katak sistema la funsiona no la diak, tanba la diak mak sistema rasik bele hamosu buat falsu barbarak tebes, hanesan akontese to’o mosu funsionariu ‘mateklamar’, no mos veteranus no terseira idade mateklamar, ida ne’e mak bolu Reforma."

"Governu durante ne’e ita hatene halo nakfila a’an projetus barak tebes to’o projetus manutensaun rotina ba estradas sai nakfila a’an sai projetus emergensia, nebe’e tuir kalkulu liu 30% projetus sira nebe’e konsidera karakter urgensia hodi hili liu husi prosesu single source hodi halao implementasaun atu responde ba situasaun urgensia, karik ida ne’e hanesan dalam ida atu halo ezekusaun lalais ba orsamentu Estadu," Bankada Fretilin hatutan.

"Ami hanoin tanba decisaun politika sira ne’e mak hamosu konsekuensia halo tusan barak iha Ministeriu sira iha IV Governu, hanesan ita rona tusan  Governu anterior liu milaun 52 dolar amerika nebe’e konfirma husi Primeiru Ministru rasik."

SYDNEY MORNING HERALD: FOUR CORNERS HETAN AKUZASAUN KONA BA ARTIGU NEEBE TULUN HATUN ALKATIRI

SYDNEY MORNING HERALD 8 SETEMBRU 2011

HUSI WENDY FREW

Sineasta (produser film nian) ida dehan katak programa ABC nia konabá Timor-Leste foti liafuan hosi testemuña la-kredível, Wendy Frew hakerek.

Dokumentáriu FOUN ida konabá Timor-Leste mai foti kestaun barbarak konabá programa TV ABC nian ida - ne’ebé simu prémiu Gold Walkley, ida nebe’e mak halo Mari Alkatiri tun hosi Primeiru-Ministru iha tinan 2006.

Breaking the News, (iha Tetum “Nakfera Notisia”) ho diresaun Nicholas Hansen nian, hare’e-bá relasionamentu entre jornalista lokal no estranjeiru sira iha Timor-Leste no hare’e mós bá programa “Stoking the Fires” (iha Tetum “Sudi Ahi”) programa Four Corners nian. Hansen, ema ne’ebé lori tinan ha’at hodi halo peskiza no halo filme ba dokumentáriu, dehan Four Corners pinta figura ida ne’ebé lori-sala ita bá alegasaun envolvimentu governu nian hodi fó kilat ba milísia sivil – kestaun ne’ebé to’o orasne’e seidauk mós no seidauk mo’os lolo’os. Nia dehan ba Herald katak Four Corners nia nakloke a’an atu simu testemuña hosi ema ida nebee la-kredível nomos la-konsege investiga ligasaun ne’ebé bele hare ba milisia ida iha tempu ne’ebá neebe karik iha ligasaun ho prezidente Xanana Gusmão tau ninia reportajen “ba lalaok ida ne’ebé ladún metin”.

Four Corners uluk investiga ona reklamasaun balu katak iha fulan Maiu 2006, bainhira Timor-Leste hanesan besik lo’os atu tama ba funu sivil, Alkatiri haruka ninia ministru interior, Rogério Lobato, atu fó-kilat ba ekipa seguransa sivil sekreta ida. Reportajen ne’e harii buat ne’ebé mak nia dehan evidénsia ba Alkatiri pelu menus hatene katak ninia ministru iha tempu ne’ebá fahe-hela kilat ba ema sivil.

Nia koalia ho lider milisia nian ida, Comandante Railos, ne’ebé dehan katak Alkatiri dehan ba nia atu “elimina”(oho-tia) soldadu deskontente 600 (hanaran petisionárius), lider opozisaun sira, lider militar balu no membru fretilin hirak ne’ebé mak la tuir Alkatiri.

Lobato ikus-mai hetan kadeia tinan hitu tamba omisídiu kulpozu. Alkatiri nega alegasaun hirak ne’e, no prokurador sira mós dehan katak laíha evidénsia ne’ebé mak suporta alegasaun hirak ne’ebá.

Four Corners filma “lasu” ida ne’ebé Railos halo-finji tiru malu ho petisionáriu sira, hafoin nia dere ba Lobato hodi husu karik nia bele tiru sira. Maibe laíha petisionáriu ruma iha fatin ne’eba.

Hansen nia dokumentáriu – ne’ebé hatudu fofoun iha Dungog Film Festival iha fulan Maiu no sei hatudu iha sinema sira iha Sydney fulan oin-mai – entrevista jornalista timoroan sira neebe dehan katak Four Corners la konta istória tomak.

Reporter ida hosi Timor Post, Rosa Garcia, ne’ebé uluk serbisu ho Four Corners, dehan katak nia la-hatene se’e mak husu ba Railos atu halo sena tiru-malu ida ne’e no mos nia hanoin Four Corners mós lahatene. Nia dehan katak bainhira nia konta istória milisia nian ida ne’e ba ABC, nia dehan Railos ho nia ema sira subar-án hela iha Gusmão nia uma.

Iha Hansen nia dokumentáriu, Garcia dehan: “Ami la-konsege entrevista Xanana Gusmão. Tamba ne’e mak programa Four Corners nian neeba la kompletu, ba hau.”

Produtor Ezekutivu Four Corners nian, Sue Spencer, uluk dehan ba Herald, Four Corners nafatin hamriik ho programa ne’ebe sira halo. Nia nega katak laós nia mak la-konsege buka-tuir ligasaun ho Gusmão, maibé nia (Gusmao) mak lakohi simu nia entrevista. Nia dehan katak programa “aprezenta duni evidénsia katak Alkatiri hatene-hela katak ema fahe-kilat ilegál ba sivil sira no nia la-konsege atua adekuadamente. Laíha fatin ruma iha dikumentáriu [Hansen] mak kontesta revelasaun hirak ne’e.”

Nia dehan programa hatudu lolo’os katak Railos laíha prova katak Alkatiri mak hakarak elimina-tia petisionáriu sira no laíha razaun reklamasaun hosi ninia oponente sira la-devia hetan investigasaun. Maibé Hansen dehan katak hatene hela se’e mak iha senáriu nia kotuk “sei bele husik sai informasaun importante konabá Railos nia kúmplise sira.”

“Atu simu katak ema naun-kredível hanesan Railos ne’e, biar nia prontu atu inkrimina ministru interior ida no primeiru-ministru, nia la ba buka apoiante maka’as ruma, nomos taka tia odamatan balu ba inkéritu no hasés tia ekilíbriu ne’ebé mak investigasaun idane’e presiza.”

“Ami nota katak Railos nia tentativa atu du’un nia kaer kilat ba ordem mai hosi Primeiru-Ministru Mari Alkatiri la konvense bainhra koko nia iha tribunal.”

Hafoin difuzaun Four Corners, no hare’e-bá kaos iha kapital Dili iha fulan balu nia laran, no presaun mai bebeik hosi Gusmão, Alkatiri rezigna-án. “Ida ne’e mak loke dalan luan ba Jose Ramos-Horta hodi kandidata-án ba prezidente no Gusmão ba fatin primeiru-ministru,” Hansen nia filme dehan.

Editor Timor Post nian, Mouzinho Lopes, dehan iha filme ne’e katak Gusmão ema polítiku ida espertu maibé “perigozu”. “Bele konsidera hanesan jogu ida Xanana Gusmão nian tamba Railos ninia ema … Mak halimar [Gusmão] dala ida, nia sei halimar dala rua.”

UN nia invetigasaun ba violénsia hetan katak Railos lori ema kombatente na’in 31 halo emboskada ba soldadu Timoroan sira no nia simu farda no kilat hosi Lobato nia ordem. La simu katak Alkatiri haruka Railos atu “elimina” (oho) ninia oponente politiku sira maibé dehan katak iha “suspeisaun razoável katak antigu primeiru ministru ne’e pelu menus hatene konabá fahe-kilat [polisia nian] ba ema sivil”.

Fretilin, partidu uluk kaer ukun, ne’ebé lakon ukun iha 2007, uluk reklama katak Railós mak responsável ba atu violénsia sira lao bebeik bainhira nia lori-hela surat viajen ho asinatura Gusmão nian.

Ema Deskuinesidu Sunu Artributu Kampanya Elisaun Fretilin

Tempo Semanal-Dili, 19.08.2011

Ema deskuinesidu balun halo atuasaun hodi sunu Bandeira, espanduk ho foto Lu-Olo atual Prezidenti partidu Fretilin no ninia sekretariu Jeral DR. Mari Alkatiri ne’ebe mos sai hanesan kandidatu pakote Uniku ba pozisaun hanesan ba periodu 2011-2016.

Atuasaun sunu artibutu partidu istoriku ninian ne’e, akontese iha dadersan, iha liuron, besik kios komunidade Indonesia sira ninian no Medjid Anur, kampong Alor, Dili.

Beisk tuku walu dadersan liha iuron besik medjid Anur ninian nakonu ho membru PNTL no ajentes seguranca sira ne’e balun hamriik haleu mutuk atributu Fretilin ninian.

“Polisia buka hela ema ne’ebe maka sunu Fretilin ninian sasan,” dehan komunidade ida ne’ebe hamriik hodi asiste polisia ninia atuasaun.

Komunidade ne’ebe rejeita foo sai ninia identidade ba jornalista ne’e kontinua dehan, “Demokrasia bele iha diferencia opiniaun. Ita bele la gosta Lideransa Fretilin ninia hahalok maibe ita tenke respeita bandeira ne’e. Tan ba bandeira nee mos ema barak mate ba.”

“Ha’u mos ladun gosta atetude lider Fretilin ninian agora tan ba ne’e maka agora ha’u sai husi partidu ne’ebe uluk ha’u fas parte. Maibe ha’u mos la gosta ema insulta bandeira Fretilin,” nia realsa.

Relasiona ba insidenti ida ne’e infelizmente jornal ne’e labele hetaan komentariu husi parte Fretilin maibe tuir Deputadu Parlamentua Nasional no responsavel ba media partidu ninian DR. Jose Texeira katak ninia parte lakohi komentariu maibe, “ami entrega ba polisia atu investiga.”

Tuir Observasaun situasaun iha kampong Alox tensa duni no kios husi Komunidade Indonesia ne’ebe hadulas dalan ninin taka hotu iha dadersan ne’e.

Ukun Rasik Aan To’o Haluha Aan

Jose Belo, Jornalista Tempo Semanal (Photo The Age)

KALAN ida, loron rua nolu, fulan Maiu, tinan rihun rua sanulu resin ida, iha palasiu Governu nia oin, ema lubun bo’ot halibur aan hodi asiste programa sunu paixon. Aktividade ida ne’e, hodi selebra aniversariu restaurasaun independencia TL ba dala sia. Ahi lakan. Tarutu, haburas lalehan nia klaran.

Tarutu hirak ne’e, doko ha’u nia neon hakarak atu ba palasiu Governu nia oin hodi halo kontente matan. Maibe, maluk ida dehan festa 20 de Maiu ne’e hanesan meus ida hodi gasta osan wainhira Timor oan sira hahu ka finjidu haluha ema sira ne’ebé fó ninia aan tomak ba obra ukun rasik aan.

Maluk ne’e, konsege trava ha’u nia roda kareta ho ninia lian sadik ne’e. Hau mós tuur mesak hodi hanoin kona ba kustus Ukun Rasik aan ninia ne’ebé hahu mihis. Tanba, demokrasia ho liberdade ne’ebé fó ninia impaktu ba moral no etika, oan Timor Lorosa’e. Hau lembra hikas herois bo’ot no kiik balun.

Iha loron 25 de Maiu 2011, hafoin lori hela hau nia belun Nakayama Tosihide ne’ebé koñesidu ba herois sira ho naran Jose Afonso ba aeroportu Comoro, atan hau hakat liu ba Mertutu, Ermera. Tosihide sempre fó lembra hikas ha’u ba saudozu Nino Konis Santana, David Alex ho Sabalae.

Iha abrigu kmanek  besik posu sintina ninian okos iha Mertutu, Saudozu Nino Konis Santana ne’ebé moris iha Tutuala,  konsege organiza hikas luta ba Ukun Rasik Aan iha parte oeste, to’o hakotu nia iis iha Marsu 1998.

Antes heroi bo’ot saudozu Nino Konis Santana lakon nia moris, nia assume kargu haat iha ninia kabas. Xefe do Consellu CNRM, Sekretariu Exekutivu da Luta/Frente Armada no hafoin saudozu Keri Laran Sabalae lakon Nino mós asume tan kargu ne’ebé ninia belun husik hela nuudar Sekretariu CEL/FC no iha momentu hanesan Konis mós nu’udar Xefi ba CDF. Maibé, serve liu bolu nia nu’udar servidor ida ke umilde tebes no la hatene loko aan. Konis, ema ida ne’ebé onestu. Simples, maibé iha dedikasaun bo’ot ba obra ukun rasik nasaun Timor-Leste ho liberdade ba oan Timor sira.

Ha’u la’o neineik tuir dalan, tanba hakarak rai kalan mak vizita ba maun bo’ot Konis nia rate. Laiha oituan mós hanoin atu sunu paixon hanesan iha Palacio Governu nian oin. Maibe, atan hau hakarak hala’o deit reflexaun badak ida. Iha tuku 08.24 Oras Timor-Leste ha’u tuku tu’ur iha rate simples ida ne’ebé mesak deit. Nino Konis Santana, naran boot. Komandante da luta ida. Maibé ninia rate aat liu kompara ho rate iha cemiterio Santa Cruz. Rate ne’ebé simples oan ne’e, dook husi sintidu katak iha heroi bo’ot nasaun ne’e maka hamahan aan iha okos.

Triste no revolta moral kahor malu iha atan ha’u nia hanoin. Tan ida ne’e, iha reflexaun iha rate simples nia leten ne’e atan ha’u katak:

“…Maun doben, ohin hau mai hase ita. Maibé, ita lian laek. Murak atu hateten deit ba ita katak, ohin atan ha’u mai atu hato’o ha’u nia agradesimentu wain ba ita. Tanba ho maun bo’ot ninia terus, susar no mate, soi ona mai ami nasaun Timor-Leste no liberdade ida. Timor-Leste ohin loron, la hanesan uluk no ema barak ninia moris iha mudansa maske povu balun sei iha susar nia laran. Maun, obrigado wain tanba iha ukun rasik aan ne’e ha’u hetan ona pozisaun hanesan diretor ida. Maibé hau maupagador. Tanba, atan ha’u deve maun wain ninia prinsipiu, moral no etika. Agora, ukun rasik aan ona buat barak maka ha’u kala kasu tiha ba kotuk. Maun, iha Dili ita nia maluk sira mós barak maka sa’e kareta ho folin karun. Maibé, atu sosa deit semente saka ida ba ezekutador obras ukun rasik aan sira mós laek. Agora, ema barak mós uza maun ninia naran hanesan sira nia propriedade atu hadau ema seluk nia laran hodi manan poder para bele karik hariku ninia maluk sira. Maibé, kuitado tebes ba maun lian laek.

Partidu balun pinta maun nia oin bonito oan ne’e, iha espanduk tara lemo iha Cidade Dili laran hodi finjidu katak sira hahi tebes maun. Maibé, kuitadu tebes ba maun nia rate simples. Maun nia rate ne’e haree didiak asu mós bele hakat liu, tanba besik ne’ebé hodi didin ne’e deit fó espasu luan atu asu dolar tama. Maun maka susar no mate, ami maka goza. Ami goza to’o haluha aan tiha.

Atan ha’u se lembra maun nia lia fuan ne’ebé maun doben kasu hela ba hau iha loron 29 de Setembru 1996. Iha momentu ne’e, maun dehan katak, tempu rai diak maun nunka sama ain iha Ermera. Maibé, pela primeira vez maun tama iha Ermera tanba funu. Maun mós dehan, Ermera ninia oan sira kontente tebes simu maun no haree maun diak tebes. Tebes duni maun. Tanba maluk Ermera oan sira haree didiak duni maun. Tan ne’e ho biban uitoan mós Ermera oan sira halo netik rate simples oan ne’e ba maun. Sira laran taridu no matan wen suli duni haree ba istoria heroi bo’ot Nino Konis Santana ne’ebé toba hela iha rate simples oan ida nia laran.

Atan ha’u mós hanoin hanesan ne’e. Tanba, maun nia luta ba independensia mak iha luron capital ninian nakselok malu kareta mesak luxu, deputadu sira simu vensimentu bo’ot, membru Governu goza lerek ukun rasik aan. Maibé, kuitadu ita goza sa lerek maun? Karik iha rate simples oan ne’ebé dala ruma asu mós bele hakat liu ne’e, maun kontente duni ona ho ukun rasik aan ne’ebé ema barak maka goza ona ho kareta Hummer, BMW, Hi-lux, Pajero, uma andar, uma luxu hanesan palasiu?

Estadu ho Governu buka salin osan hodi habokur koruptor sira. Governu mós buka salin osan ba ema seluk ne’ebé koko atu sobu obras nasaun ne’ebé harii husi heroi sira nia mate ho terus. Maibé, ba heroi sira ninia rate triste tebes.  Lalika ba maun no mós saudozo sira seluk. Maun sira nia inan ne’ebé fó moris ba luta na’in ukun rasik aan ne’e mós dala barak ukun nain sira finjidu tiha la haree ou karik fihir ho matan sorin de’it. Maske nune’e, ha’u admira tebes ho seinsibilidade familias Saudozu Nino Konis Santana ninian ne’e tan sira la lamenta ka expresa sira nia deskontentamentu ba ukun nain sira. Maske nune’e, Taraleu dehan ona ba ukun nain balun iha Governu ninia laran katak nia revolta ho situasaun injustu sira ne’e.

Maun, Taraleu revolta mós hasoru Jose Belo. Jornalista ida ne’ebé hakerek notisia no temi naran heroi bo’ot ba nasaun ne’e, hodi faan ninia jornal buka lukru US$ 0,50 centavos. Iha parte seluk, Taraleu mós laran susar tanba Partidu Fretilin partidariza tiha heroi ba libertasaun nasional Nino Konis Santana hodi raut votus. Iha konsolidasaun partidu PD ninian iha Viqueque, Prezidenti Partidu PD ne’ebé mos hanesan Prezidenti Parlamentu halo tan promesa atu harii monumentu ida ba heroi libertasaun nasional hodi tau mós Fretilin ninia naran. Maske, daudaun ne’e saudozu Konis ninia rate iha Mertutu simples tebes no estadu seidauk foti solusaun ruma hodi bele ajuda jerasaun foun hodi onra heroi nasaun ne’e.

Maske nune’e, familia bo’ot saudozu Konis la’os ezijente no la uza apalidu saudozu ne’e ninian hodi haknauk projeitu. Familia Saudozu Konis Santana ninian sai modelu furak ba familias heroi bo’ot sira seluk ne’ebé uza ona apalidus saudozu bo’ot sira seluk ninian hodi buka pozisaun no hetan lukru husi projeitu sira.

La’os de’it la tau matan ba heroi bo’ot Nino Konis Santana ninia rate, maibé kuitadu tebes ba Mae Poco Tana ne’ebé fó moris ba lider no heroi indepenedencia ninian, maibe susar atu dehan saudozu ne’e ninia inan mós sente ona murak husi ukun rasik aan ne’ebé soi ho ninia oan mane rua nia mate hanesan Victor ho ninia maun Konis.

Poco Tana ne’ebé ho idade mais ou menus liu ona 80 ho fuuk kapas rahun, maibe sei bele la’o mesak maske iha kondisaun moras ne’e hela iha uma ki’ik oan ida iha povusaun Vero, Suco Tutuala. Nia la ko’alia barak sei hatudu nafatin oin midar. Obrigado Poco Tana fó ba nasaun ne’e heroi bo’ot ida ne’ebé ami barak maka hahu nega ninia favor.

Triste tebes ho situasaun desekelivru ne’ebé agora daudaun la’o iha nasaun ne’e. Tanba krize moral ho etika halo ema haluha aan hodi buka hariku aan no mosu situasaun dezekelivru bo’ot ida entre ki’ak liu no riku liu iha nasaun ne’e. Ema balun ba sai membru Governu buka hariku ninia familia. Nune’e duni, kualker kompania ruma tama atu hala’o projeitu ruma iha sira nia Ministeiru sei dehan, “sei bele fó autorizasaun maibé ha’u nia familia mós kontraktor ida ne’ebé se bele imi ajuda.”

Jose Belo hetan tiha centavos lima nolu buka tau hamutuk atu sosa kareta foun ba nia sa’e, tanba nia mós maupagador ona. Maibé, hanesan Taraleu sei la haluha minutu ruma prinsipiu ne’ebé maun Konis, Daitula ho Sabalae kuda hela iha ninia kakutak laran…”

Obrigado ba maun bo’ot sira nia sakrifisiu hodi halo ema hotu goza ukun rasik aan, to’o haluha aan.

Besik Elisaun CNRT Hamanas Tenda iha Aileu no Fretilin iha Vikeke

Tempo Semanal, 06/06/2011

Elisaun jeral hahu hakbesik aan daudaun mai fali Timor Leste ho kompetisaun ba hamlaha poder sira hahu hamanas fali daudaun povu ninia kakutak no sukit povu nia fuan.

Partidu CNRT hala’o ninia konsolidadsaun iha distritu aileu hodi haberan lia promesas ukun mesak ne’ebe lanca ona husi Prezidenti partidu refere iha centru konvensaun Dili iha momentu balun liu ba.

Iha konsolidasaun refere CNRT sorte boot tan ba mosu afiliasaun husi simpatisantes ho apoiantes partidu sira seluk ba partidu lidera husi pm Xanana ne'e.

Deonisio Babo Sekretariu Jeral partidu CNRT dehan ninia partidu nia odamatan nakloke hela hodi simu ema ne’ebe maka hakarak atu hamutuk hadiah nasaun ne’e maibe husu atu sira entrega hikas sira nia kartaun ne’ebe simu ona husi partidu ida uluk ka entrega ba CNRT antes partidu refere foo fali kartaun CNRT ba ema hirak ne’ebe hakarak nakfilak aan ba CNRT.

Iha dsikursu vice Prezidenti Partidu CNRT, Vergilho Smith dehan partidu CNRT mosu atu liberta povu ai leva.

Iha parte seluk vice Prezidenti Partidu Fretilin foo tomada de pose ba estrutura joventude Fretilin iha Baha Harewain iha Distritu Vikeke.

Tuir Arsenio Bano katak ho estrutura ne’ebe iha maka servisu partidu Fretilin ninian iha nivel baze sei diak liu tan hodi hetaan apoiu liu tan husi kuadru sira iha nivel suku ninian, atu bele hakbesik aan liu tan ba militantes sira.

Tuir observador balun siik katak Fretilin ho CNRT maka sai hanesan partidu ne'ebe sei raut votus barak liu iha elisaun 2012 nune'e duni partidu rua ne'e maka sei hadau malu hodi kaer Governu. Iha fali sorin mosu mos rumores katak CNRT ho Fretilin sei tenta atu kazamentu iha governasaun mai ne'e maske dala barak ona lideransa partidu rua ne'e koko atu nega informasaun kona ba koligasaun ne'ebe karik mosu.

Deputadu AMP ho Fretilin Raut Malu Iha PN karik Seidauk Haluha Tempu Joven Ninian

Breaking News
Tempo Semanal-PN, 16.02.2011

Durante aprezentasun relatoriu anual PJR ninian iha sesaun perguntas no respostas iha tuku 12.16 OTL deputadu husi Fretilin hetan oportunidade atu halo deklarasaun. Deklarsaun DR. Jexeira ninia mosu hafoin de Deklarasaun husi Deputadu CNRT ne'ebe mai husi Fretilin Mudanca.

Deputadu Natalino kestiona maka'as PRJ ninian independencia kona apareser kona ba kazu OJE 2011 hodi hatudu surat husi Tribunal Rekursu.
Wainhira deputadu Texeira ninia tempu too nia koko atu hatan ba preokupasaun husi Deputadu Natalino ninian maibe uza mos lia fuan, "frustradu."

Iha ne'e deputadu Amp seluk dehan, "o mak frustradu."
Fretilin simu dehan, "imi." nune'e duni Deputadu Aderito Hugo da costa ne'ebe hatais hela kalsa metan no kamija mutin ne'e hamriik no iha ninia liman loos kaer surat tahan iha ninia liman karuk ho lian aas lian tan hodi dehan, "o........"

Deputadu sira sadik malu hanesan loloos jovens sira ne'ebe kose malu iha daln hodi dehan, "o hakarak sa ida."

Deputadu Natalino mos reforsa liu tan ninia maluk. Iha parte seluk deputadu Fretilin mos lakohi lakon hodi haklalak malu iha prokuradora jeral da Republika ho ninia adjuntu nia oin. Deputadu Antonino Bianco mos kaer la metin maibe deputadu Mandati iha kotuk dehan "Nonok."




Prezidenti Parlamentu nasional koko akalma situasaun no too ikus mai konsege duni hamenus tensaun deputadu sira ne'ebe haksesuk malu.

Deputadu amp alega katak DR. Ana Pessoa Pinto, subar aan iha PJR ninia kurtina sorin hodi halo politika partidu Opozisaun ninian. Deputadu Hugo dehan fatin eis Deputada partidu opozisaun ne'e ninian hetan substituisaun temporiamente no bele fila ba Parlamentu nasional.

Tuir Observsasaun iha 12.37 deputadu Jose Texeira hiit aan mai hakbesik ba deputadu Aderito Hugu da Costa ho liman taka hanesan reza dehan, "deskulpa." No deputadu Hugu ne'ebe mos husi Same ninia oan ne'e hasai head phone husi ninia tilun ho oin midar lolon liman hadame malu ninia kontra adversariu politika ne'e. (TS)